Czy samo rozpoczęcie restrukturyzacji zatrzymuje komornika?
Nie każda czynność związana z przygotowaniem restrukturyzacji zapewnia ochronę przed egzekucją. Samo prowadzenie rozmów z doradcą restrukturyzacyjnym lub wierzycielami nie ogranicza uprawnień komornika. Co do zasady takiego skutku nie wywołuje również samo przygotowanie propozycji układowych. Potrzebne jest wystąpienie zdarzenia, z którym ustawa wiąże rozpoczęcie ochrony.
W zależności od rodzaju postępowania będzie nim:
- dokonanie obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego w postępowaniu o zatwierdzenie układu,
- otwarcie przez sąd przyspieszonego postępowania układowego,
- otwarcie postępowania układowego,
- otwarcie postępowania sanacyjnego.
Oznacza to, że czas może mieć zasadnicze znaczenie. Jeżeli przedsiębiorca zwróci się o pomoc dopiero po sprzedaży kluczowego składnika majątku lub przekazaniu wierzycielowi wyegzekwowanych pieniędzy, odwrócenie skutków egzekucji może być niemożliwe.
Co oznacza zawieszenie egzekucji?
Zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie powoduje wygaśnięcia długu ani automatycznego uchylenia wszystkich dokonanych zajęć. Komornik wstrzymuje dalsze czynności w zakresie objętym ochroną, ale dokonane wcześniej zajęcie może nadal pozostawać w mocy.
W określonych przypadkach możliwe jest złożenie wniosku o uchylenie zajęcia, jeżeli jest to konieczne do dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa. Może to mieć znaczenie między innymi wtedy, gdy zajęto rachunek operacyjny, urządzenie produkcyjne lub inny składnik niezbędny do bieżącej działalności.
Trzeba zatem rozróżnić trzy sytuacje:
1. zawieszenie prowadzonej egzekucji,
2. zakaz wszczęcia nowej egzekucji,
3. uchylenie dokonanego wcześniej zajęcia.
Nie są to pojęcia tożsame. Samo zawieszenie postępowania nie zawsze oznacza natychmiastowe odzyskanie możliwości swobodnego korzystania z zajętego majątku.
Postępowanie o zatwierdzenie układu a egzekucja
[Postępowanie o zatwierdzenie układu](/wiedza/postepowanie-o-zatwierdzenie-ukladu) jest prowadzone przy udziale nadzorcy układu, a jego zasadnicza część odbywa się bez wcześniejszego otwierania postępowania przez sąd.
Ochrona przed egzekucją rozpoczyna się od dokonania w Krajowym Rejestrze Zadłużonych obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego. Od tego momentu do majątku dłużnika odpowiednio stosuje się regulacje przewidziane dla postępowania sanacyjnego.
W praktyce oznacza to przede wszystkim, że:
- postępowania egzekucyjne skierowane do majątku dłużnika ulegają zawieszeniu,
- po rozpoczęciu ochrony nie można kierować nowej egzekucji do objętego nią majątku,
- niedopuszczalne jest wykonywanie zabezpieczenia na tym majątku,
- w uzasadnionych przypadkach można ubiegać się o uchylenie wcześniejszego zajęcia, jeżeli jest to konieczne do dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa.
Ochrona nie rozpoczyna się zatem już w dniu zawarcia umowy z nadzorcą układu. Decydujące jest dokonanie obwieszczenia. Jeżeli w terminie czterech miesięcy od obwieszczenia dłużnik nie złoży do sądu wniosku o zatwierdzenie układu, skutki obwieszczenia wygasają z mocy prawa. Sąd może je również uchylić, jeżeli prowadzą do pokrzywdzenia wierzycieli albo wystąpią inne przesłanki wskazane w ustawie.
Przyspieszone postępowanie układowe a komornik
W przyspieszonym postępowaniu układowym ochrona powstaje z dniem jego otwarcia przez sąd. Egzekucja dotycząca wierzytelności objętej z mocy prawa układem, wszczęta przed otwarciem postępowania, zostaje zawieszona z mocy prawa. Po otwarciu postępowania niedopuszczalne jest również wszczęcie nowej egzekucji dotyczącej takiej wierzytelności oraz wykonanie jej zabezpieczenia.
Sędzia-komisarz może na wniosek dłużnika albo nadzorcy sądowego uchylić zajęcie dokonane przed otwarciem postępowania, jeżeli jest to konieczne do dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa.
Odrębnej analizy wymagają wierzytelności zabezpieczone hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym albo hipoteką morską. Ustawa przewiduje szczególne uprawnienia wierzyciela do prowadzenia egzekucji z przedmiotu zabezpieczenia. W określonych okolicznościach sędzia-komisarz może jednak czasowo zawiesić taką egzekucję, jeżeli została skierowana do składnika niezbędnego do prowadzenia przedsiębiorstwa. Nie można więc przyjąć, że otwarcie przyspieszonego postępowania układowego w każdym przypadku i w identycznym zakresie zatrzyma wszystkie egzekucje.
Postępowanie układowe a egzekucja
W postępowaniu układowym obowiązują rozwiązania zbliżone do przyspieszonego postępowania układowego. Egzekucja dotycząca wierzytelności objętej z mocy prawa układem, wszczęta przed otwarciem postępowania, ulega zawieszeniu z dniem jego otwarcia. Nowa egzekucja dotycząca takiej wierzytelności nie może zostać wszczęta.
Kwoty uzyskane w zawieszonym postępowaniu egzekucyjnym, których nie wydano jeszcze wierzycielowi, są przekazywane do masy układowej. Również w tym postępowaniu możliwe jest ubieganie się o uchylenie zajęcia potrzebnego do dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa.
Do wierzycieli posiadających zabezpieczenie rzeczowe stosuje się przepisy pozwalające na egzekucję z przedmiotu zabezpieczenia. Konieczne jest zatem sprawdzenie rodzaju zabezpieczenia, wartości obciążonego składnika oraz znaczenia tego składnika dla działalności firmy.
Postępowanie sanacyjne zapewnia szeroką ochronę
Postępowanie sanacyjne wiąże się z najszerszą ingerencją w działalność i majątek dłużnika, ale zapewnia również szeroką ochronę przed egzekucją.
Postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy sanacyjnej zostaje zawieszone z mocy prawa z dniem otwarcia sanacji. Po tym dniu nie można kierować egzekucji do majątku objętego masą sanacyjną ani wykonywać na nim zabezpieczenia roszczenia.
Sędzia-komisarz może także uchylić zajęcie dokonane przed otwarciem sanacji, jeżeli jest to potrzebne do dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa. Pieniądze uzyskane w zawieszonej egzekucji, lecz niewydane jeszcze wierzycielowi, przekazuje się do masy sanacyjnej.
Sanacja nie powinna być jednak wybierana wyłącznie dlatego, że zapewnia szeroką ochronę przed komornikiem. Jest to postępowanie sformalizowane, w którym zarząd nad majątkiem przedsiębiorstwa co do zasady przejmuje zarządca. Wybór tego trybu powinien wynikać z pełnej oceny sytuacji firmy i działań naprawczych, które trzeba przeprowadzić.
Czy restrukturyzacja uchyla zajęcie rachunku bankowego?
Nie automatycznie. Zawieszenie egzekucji i uchylenie zajęcia rachunku to dwie odrębne kwestie. Postępowanie może zostać zawieszone z mocy prawa, a zajęcie rachunku nadal formalnie pozostawać w mocy. Uwolnienie rachunku może wymagać dodatkowego działania oraz wykazania, że dostęp do środków jest konieczny do kontynuowania działalności.
Po rozpoczęciu ochrony należy między innymi:
- ustalić, które egzekucje podlegają zawieszeniu,
- przekazać komornikowi informację o obwieszczeniu albo otwarciu postępowania,
- sprawdzić, czy wyegzekwowane środki zostały już wydane wierzycielowi,
- ocenić zasadność złożenia wniosku o uchylenie zajęcia,
- ustalić, czy dana wierzytelność albo przedmiot zabezpieczenia podlega szczególnym zasadom.
Chociaż zawieszenie następuje z mocy prawa, szybkie przekazanie organowi egzekucyjnemu właściwych dokumentów może ograniczyć praktyczne problemy i opóźnienia.
Czy wszystkie egzekucje zostają zatrzymane?
Nie. Zakres ochrony zależy od postępowania, rodzaju wierzytelności oraz przedmiotu, do którego skierowano egzekucję.
Szczególnej oceny wymagają między innymi:
- wierzytelności zabezpieczone rzeczowo,
- wierzytelności pracownicze,
- alimenty oraz wskazane w ustawie renty,
- zobowiązania powstałe po rozpoczęciu postępowania,
- egzekucje skierowane do majątku osoby trzeciej,
- zabezpieczenia ustanowione na kluczowych składnikach przedsiębiorstwa.
Przykładowo ograniczeń dotyczących egzekucji w postępowaniu sanacyjnym nie stosuje się do egzekucji alimentów oraz określonych rent odszkodowawczych. Z kolei w postępowaniach układowych odrębne przepisy regulują pozycję wierzyciela posiadającego hipotekę lub zastaw. Dlatego odpowiedź na pytanie, czy komornik może nadal prowadzić konkretną egzekucję, wymaga analizy dokumentów, dat oraz rodzaju dochodzonej wierzytelności.
Co sprawdzić przed rozpoczęciem restrukturyzacji?
Przed wyborem postępowania warto przygotować aktualny obraz prowadzonych egzekucji. W szczególności należy ustalić:
- sygnatury i organy prowadzące postępowania,
- wysokość egzekwowanych należności,
- daty dokonanych zajęć,
- składniki majątku objęte egzekucją,
- kwoty pobrane i już przekazane wierzycielom,
- rodzaje zabezpieczeń ustanowionych na majątku,
- znaczenie zajętych składników dla dalszej działalności,
- zobowiązania, które będą musiały być regulowane na bieżąco.
Dopiero zestawienie tych informacji pozwala ocenić, czy wybrane postępowanie da firmie potrzebną ochronę i czy przedsiębiorstwo będzie zdolne wykonywać bieżące zobowiązania w czasie restrukturyzacji. Pomocne może być także sprawdzenie, [kiedy zarząd powinien rozważyć restrukturyzację](/wiedza/kiedy-rozwazyc-restrukturyzacje) oraz [kiedy przedsiębiorca staje się niewypłacalny](/wiedza/kiedy-firma-jest-niewyplacalna).
Restrukturyzacja a egzekucja — najważniejsze wnioski
Restrukturyzacja może zatrzymać komornika, ale zakres ochrony nie jest jednakowy w każdym postępowaniu. W postępowaniu o zatwierdzenie układu ochrona rozpoczyna się wraz z obwieszczeniem o ustaleniu dnia układowego. W przyspieszonym postępowaniu układowym, postępowaniu układowym i sanacji zasadnicze znaczenie ma dzień otwarcia postępowania przez sąd.
Trzeba również pamiętać, że zawieszenie egzekucji nie oznacza automatycznego uchylenia zajęcia ani umorzenia długu. Szczególne zasady mogą dotyczyć wierzytelności zabezpieczonych oraz należności nieobjętych ochroną. Im wcześniej zostaną przeanalizowane egzekucje, zabezpieczenia i płynność przedsiębiorstwa, tym większa jest możliwość dobrania postępowania do rzeczywistych potrzeb firmy. Więcej informacji o dostępnych działaniach znajduje się na stronie [restrukturyzacja przedsiębiorstw](/restrukturyzacja).
Najczęściej zadawane pytania
### Czy złożenie wniosku restrukturyzacyjnego zatrzymuje komornika?
Co do zasady samo złożenie wniosku o otwarcie sądowego postępowania restrukturyzacyjnego nie daje jeszcze pełnej ochrony przed egzekucją. Kluczowe jest otwarcie postępowania przez sąd. W postępowaniu o zatwierdzenie układu ochrona rozpoczyna się po dokonaniu właściwego obwieszczenia w KRZ.
### Czy komornik może zająć konto podczas restrukturyzacji?
Jeżeli rachunek i dochodzona wierzytelność są objęte ochroną, prowadzenie egzekucji może być niedopuszczalne albo podlegać zawieszeniu. Wcześniej dokonane zajęcie nie zawsze znika automatycznie, dlatego może być konieczny wniosek o jego uchylenie.
### Czy restrukturyzacja umarza postępowanie komornicze?
Otwarcie restrukturyzacji co do zasady prowadzi do zawieszenia określonych egzekucji, a nie do ich automatycznego umorzenia. Dalszy los zobowiązania zależy między innymi od przyjęcia i prawomocnego zatwierdzenia układu.
### Co dzieje się z pieniędzmi zajętymi przez komornika?
Znaczenie ma moment przekazania środków wierzycielowi i rodzaj postępowania. W postępowaniu układowym oraz sanacyjnym środki uzyskane w zawieszonej egzekucji, których nie wydano jeszcze wierzycielowi, przekazuje się odpowiednio do masy układowej albo sanacyjnej.
### Czy wierzyciel hipoteczny może prowadzić egzekucję podczas restrukturyzacji?
W przyspieszonym postępowaniu układowym i postępowaniu układowym wierzyciel zabezpieczony hipoteką lub innym wskazanym w ustawie zabezpieczeniem rzeczowym posiada szczególne uprawnienia dotyczące egzekucji z przedmiotu zabezpieczenia. Każdy przypadek wymaga sprawdzenia rodzaju postępowania, treści zabezpieczenia i znaczenia danego składnika dla przedsiębiorstwa.
Podstawa do dalszej lektury: Prawo restrukturyzacyjne — oficjalny tekst w ELI ↗
Materiał jest objęty okresowym przeglądem redakcyjnym.
Materiał ma charakter ogólny i informacyjny. Nie stanowi porady prawnej ani oceny konkretnej sprawy. Zastosowanie przepisów i terminów wymaga analizy aktualnego stanu prawnego oraz dokumentów przedsiębiorstwa.